Kiedy przedawnia się zachowek?

W ostatnich wpisach sporo pisałem na temat zachowku, poruszając między innymi kwestię tego kto musi zapłacić zachowek oraz komu należy się zachowek. Kluczowe dla osób uprawnionych oraz zobowiązanych do zapłaty zachowku jest jednak to, że żądanie zapłaty zachowku jest ograniczone w czasie – nie można odwlekać postępowania spadkowego w tej sprawie w nieskończoność. W związku z tym powinieneś zadać sobie pytanie: jaki jest okres przedawnienia zachowku?

Termin przedawnienia zachowku wynosi w chwili obecnej 5 lat, przy czym termin ten biegnie dla różnych osób od różnych chwil. Można wspomnieć o 3 sytuacjach, w których znajdują się osoby zobowiązane do zapłaty zachowku.

W pierwszej sytuacji, do zachowku zobowiązani są spadkobiercy ustawowi. W jaki sposób obliczyć termin przedawnienia dla tej grupy osób zobowiązanych do zapłaty zachowku? Termin przedawnienia zaczyna dla nich bieg od momentu otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy.

W drugiej sytuacji do zapłaty zachowku są zobowiązani spadkobiercy testamentowi. W ich przypadku termin przedawnienia rozpoczyna swój bieg w momencie ogłoszenia testamentu. Moment ten może być mocno oddalony od chwili otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy.

W ostatniej trzeciej sytuacji znajdują się osoby obdarowane oraz zapisobiercy windykacyjni. Obowiązek zapłaty zachowku przez osoby należące do tej grupy osób przedawnia się z upływem 5 lat od chwili otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy.

Jeżeli chcesz przeczytać więcej informacji na temat przedawnienia zachowku znajdziesz je tutaj: http://zbyciespadku.pl/jak-dlugo-mozna-zadac-zachowku/.

Kto musi zapłacić zachowek?

W jednym z poprzednich wpisów pisałem o tym komu należy się zachowek. Oprócz korzyści majątkowych, zachowek może być też źródłem istotnych obowiązków, stąd warto poznać odpowiedź na pytanie o to kto musi zapłacić zachowek.

Najważniejszą informacją w tym zakresie jest to, że do zapłaty zachowku mogą być zobowiązani:

  1. spadkobiercy,
  2. zapisobiercy windykacyjni,
  3. osoby obdarowane przez spadkodawcę.

Spadkobiercy są osobami zobowiązanymi do zapłaty zachowku w pierwszej kolejności. Jak wiesz, spadkobiercą można zostać w ramach dziedziczenia ustawowego oraz dziedziczenia testamentowego. Obowiązek zapłaty zachowku może dotyczyć tych dwóch sposobów dojścia do spadku. Szczegóły na ten temat znajdziesz tutaj: http://zbyciespadku.pl/kto-musi-zaplacic-zachowek/.

Zapisobiercy windykacyjni mogą zostać zobowiązani do zapłaty zachowku, dopiero w momencie, w którym brak jest spadkobierców ustawowych albo spadkobierców testamentowych zobowiązanych do jego zapłaty. Zapis windykacyjny nie jest często wykorzystywanym instrumentem prawa spadkowego, nie mniej jednak powinieneś wiedzieć co nieco na temat tej możliwości.

Do zapłaty zachowku mogą wreszcie zostać zobowiązani obdarowani, czyli osoby na rzecz których spadkodawca przekazał majątek w drodze darowizny. Osoby obdarowane odpowiadają jednak za zachowek tylko wtedy, kiedy darowizna dokonana na ich rzecz doliczana jest do spadku na potrzeby obliczania wysokości zachowku. W związku z tym za zachowek nie odpowiadają osoby obdarowane nie będące jednocześnie spadkobiercami, jeżeli darowizna dokonana została co najmniej 10 lat przed chwilą śmierci spadkodawcy.

Komu należy się zachowek?

W poprzednim wpisie dotyczącym zachowku postawiłem kilka ważnych pytań związanych z zachowkiem. Jednym z nich było pytanie o to komu należy się zachowek. Dzisiaj postaram się udzielić krótkiej odpowiedzi właśnie na to pytanie.

Na wstępie zaznaczę, że zachowek może przysługiwać tak w przypadku dziedziczenia ustawowego, jak i w przypadku dziedziczenia testamentowego. Więcej o tych dwóch rodzajach dziedziczenia przeczytasz w dwóch poprzednich wpisach, które umieściłem na blogu.

Do otrzymania zachowku są uprawnieni:

  1. zstępni (zwłaszcza dzieci) spadkodawcy
  2. mał­żone­k spadkodawcy
  3. rodzi­ce spad­ko­dawcy

Osoby, które mogą otrzymać zachowek określa wprost art. 991 § 1 kodeksu cywilnego:

Zstęp­nym, mał­żon­kowi oraz rodzi­com spad­ko­dawcy, któ­rzy byliby powo­łani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli upraw­niony jest trwale nie­zdolny do pracy albo jeżeli zstępny upraw­niony jest mało­letni — dwie trze­cie war­to­ści udziału spad­ko­wego, który by mu przy­pa­dał przy dzie­dzi­cze­niu usta­wo­wym, w innych zaś wypad­kach — połowa war­to­ści tego udziału (zacho­wek).

Uprawnienie do żądania zapłaty zachowku przysługuje jednak tylko w sytuacji, któ­rzy byliby powo­łani do spadku z ustawy w tej konkretnej sytuacji – na przykład rodzice spadkodawcy nie mogą żądać zapłaty zachowku po swoim synu, jeżeli do dziedziczenia ustawowego uprawniony jest małżonek spadkodawcy oraz jego dzieci. Jeżeli szukasz więcej informacji na ten temat znajdziesz je tutaj: http://zbyciespadku.pl/komu-przysluguje-zachowek/.

Uprawnienie do żądania zapłaty zachowku nie jest jednak bezwzględne, to znaczy nie występuje zawsze. Jednym z takich przypadków jest wydziedziczenie, innym zaś zrzeczenie się dziedziczenia. O sytuacjach, w których nie można żądać zachowku opowiem w kolejnych wpisach.

Dziedziczenie testamentowe

Jak wyjaśniłem w poprzednim wpisie dziedziczenie ustawowe nie jest jedynym sposobem dojścia do dziedziczenia. Oprócz dziedziczenia ustawowego funkcjonuje także dziedziczenie testamentowe. Przypominam, że bez dziedziczenia nie byłoby w ogóle możliwe żądanie zachowku, czy przeprowadzenie działu spadku.

Dziedziczenie testamentowe jest preferowanym przez polskie prawo spadkowe sposobem dziedziczenia. Dziedziczeniu testamentowemu przysługuje prymat przed dziedziczeniem ustawowym, przy czym nie jest ono w żaden sposób zasadą dziedziczenia. Dochodzi do skutku dopiero w przypadku, w którym spadkodawca pozostawił po sobie testament. Jeżeli testament nie został sporządzony, został odwołany lub z innego powodu pozostaje nieskuteczny (np. został wadliwie sporządzony) może być mowa wyłącznie o dziedziczeniu ustawowym.

Jak wspomniałem przed chwilą aby możliwe było dziedziczenie testamentowe konieczne jest sporządzenie testamentu. W tym momencie konieczne staje się udzielenie odpowiedzi na pytanie w jaki sposób można sporządzić testament. Warto pamiętać o tym, że  sprawy spadkowe toczące się przed sądami dotyczą często niewłaściwego sposobu sporządzenia testamentu – na przykład sporządzenia testamentu na komputerze, wydrukowaniu, a następnie podpisaniu przez spadkodawcę.

Polskie prawo spadkowe dopuszcza następujące formy sporządzenia testamentu:

  1. testament własnoręczny,
  2. testament notarialny,
  3. testament allograficzny
  4. testament ustny,
  5. testament podróżny,
  6. testament wojskowy.

Należy także pamiętać o tym, że dziedziczenie ustawowe po tej samej osobie może następować jednocześnie na podstawie testamentu oraz na podstawie dziedziczenia ustawowego. Część spadku może zostać odziedziczona na podstawie testamentu, zaś część przez spadkobierców ustawowych.

W kolejnych wpisach postaram się odpowiedzieć na kilka innych ważnych pytań dotyczących dziedziczenia testamentowego, na przykład jak sporządzić testament, jak odwołać testament oraz czy można unieważnić testament. W związku z tym, zachęcam Cię do systematycznego odwiedzania mojego bloga o prawie spadkowym. Pamiętaj także, że osoby dziedziczące na podstawie testamentu mogą odpowiadać za zachowek.

Tradycyjnie mogę polecić Ci jeden z filmów znalezionych w internecie, który dotyczy dziedziczenia testamentowego:

Dziedziczenie ustawowe

W poprzednich wpisach wyjaśniających czym jest zachowek oraz dział spadku wspominałem o dziedziczeniu ustawowym. Dziedziczenie ustawowe jest jednym z dwóch sposobów dojścia do dziedziczenia, które przewiduje polskie prawo spadkowe. Oprócz dziedziczenia ustawowego, spadek może zostać odziedziczony także na podstawie dziedziczenia testamentowego, które następuje w przypadku sporządzenia przez spadkodawcę testamentu.

Dziedziczenie ustawowe jest zasadą obowiązującą w systemie polskiego prawa spadkowego. Do dziedziczenia ustawowego dochodzi jednak dopiero w drugiej kolejności. W pierwszej kolejności do spadku można dojść na zasadzie dziedziczenia testamentowego. Temu rodzaju dziedziczenia przyznany został przez ustawodawcę prymat. Kompleksowe informacje na temat dziedziczenia ustawowego znajdziesz tutaj: http://zbyciespadku.pl/category/dziedziczenie-ustawowe/.

Najistotniejszym zagadnieniem z zakresu dziedziczenia ustawowego i prowadzenia postępowania spadkowego związanego z dziedziczeniem jest ustalenie jakie osoby są uprawnione do tego rodzaju dziedziczenia, innymi słowy jaki jest krąg osób uprawnionych do dziedziczenia ustawowego.

Możliwe jest wyróżnienie 6 grup osób upoważnionych do dziedziczenia ustawowego:

  1. małżonek oraz zstępni spadkodawcy;
  2. małżonek oraz rodzice spadkodawcy;
  3. małżonek, rodzice oraz rodzeństwo spadkodawcy i zstępni rodzeństwa spadkodawcy;
  4. dziadkowie oraz zstępni dziadków spadkodawcy;
  5. pasierbowie, czyli dzieci małżonka spadkodawcy, których żadne z rodziców nie dożyło otwarcia spadku;
  6. gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub Skarb Państwa.

Szczegółowe zasady dziedziczenia poszczególnych grup osób uprawnionych do dziedziczenia ustawowego nie są tak proste jak mogłoby się to wydawać na pierwszy rzut oka. Jeżeli jesteś zainteresowany szczegółami, polecam Ci obejrzeć interesujący film na temat tego kto jest uprawniony do dziedziczenia ustawowego pochodzący ze strony poruszającej sprawy spadkowe:

W kolejnych wpisach postaram się przybliżyć kolejne informacje na temat dziedziczenia ustawowego, na przykład dotyczące wpływu rozwodu i separacji na dziedziczenie ustawowe małżonków.

Dział spadku jako element prawa spadkowego

W poprzednim wpisie wyjaśniłem Ci drogi czytelniku czym jest zachowek. Dzisiaj chciałbym zasygnalizować kilka kwestii dotyczących działu spadku, który także stanowi ważny aspekt prawa spadkowego. Odpowiem zatem na pytanie czym jest dział spadku.

Dział spadku jest procesem mającym na celu zniesienie wspólności majątku spadkowego po chwili otwarcia spadku. Proces ten jest konieczny do przeprowadzenia w przypadku, w którym do dziedziczenia ustawowego albo dziedziczenia testamentowego dojdzie więcej niż jedna osoba. Oczywiście możliwa jest także sytuacja, w której dochodzi do łącznego dziedziczenia spadku na podstawie ustawy oraz testamentu.

Wspólność majątku spadkowego istnieje niezależnie od woli spadkobierców albo spadkodawcy oraz jest nieograniczona w czasie. Jeżeli postępowanie spadkowe o dział spadku nie zostanie przeprowadzone, wspólność majątku spadkowego nie przestanie istnieć. Nie ma jednak jakiegokolwiek przymusu przeprowadzenia działu spadku.

Zgodnie z brzmieniem art. 1035 § 1 kodeksu cywilnego, jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów niniejszego tytułu.

Oznacza to, że do stanu wspólności majątku spadkowego znajdzie zastosowanie wiele przepisów dotyczących zwykłej współwłasności, między innymi dotyczących obowiązku ponoszenia nakładów na majątek spadkowy celem ich należytego utrzymania. Jeżeli nie chcemy ponosić takich kosztów, warto rozważyć przeprowadzenie działu spadku. Więcej informacji na temat działu spadku znajdziesz tutaj: http://zbyciespadku.pl/category/dzial-spadku/.

Na koniec zwracam jeszcze uwagę, że dział spadku nie wpływa przez siebie na roszczenia o zachowek. Zachowku można żądać tak przed przeprowadzeniem działu spadku, jak i po jego przeprowadzeniu. Możliwość żądania zachowku ograniczona jest zasadniczo jedynie terminem przedawnienia – wyjaśnię to w jednym z kolejnych wpisów.

Podobnie jak w przypadku poprzedniego wpisu z czystym sumieniem mogę polecić Ci materiał wideo, w którym szerzej wyjaśniono czym jest dział spadku i dlaczego warto go przeprowadzić:

Zachowek jako element prawa spadkowego

Jak napisałem w poprzednim wpisie wyjaśniającym czym jest prawo spadkowe, a raczej w jakim kontekście będzie przedstawiane na niniejszym blogu, zachowek jest jednym z ważniejszych elementów prawa spadkowego.

W ramach pierwszego wpisu dotyczącego zachowku chciałbym przede wszystkim wyjaśnić czym jest zachowek. Zachowek jest  roszczeniem o zapłatę określonej sumy pieniężnej, nazywanej właśnie zachowkiem.

Obowiązek zapłacenia przedmiotowej sumy pieniężnej zwanej zachowkiem powstaje w chwili śmierci spadkodawcy i należy do długów spadkowych. Obowiązek zapłaty zachowku może powstać tak w przypadku dziedziczenia ustawowego, jak i dziedziczenia testamentowego.

Należy pamiętać przy tym, że osoby uprawnione do otrzymania zachowku nie mogą domagać się od osób zobowiązanych do zapłaty zachowku określonej części majątku spadkowego zamiast zapłaty sumy pieniężnej.

Zastanawiając się nad tym czym jest zachowek nie można uciec od kilku podstawowych pytań, do których należą:

  1. kto jest uprawniony do otrzymania zachowku,
  2. kto musi zapłacić zachowek,
  3. w jakiej kwocie należy się zachowek,
  4. kiedy przedawnia się zachowek.

Odpowiedzi na te podstawowe pytania dotyczące zachowku nie są jednak tak proste, jak mogłoby się to wydawać. Postaram się udzielić przynajmniej skróconych odpowiedzi na te pytania w kolejnych wpisach.

Dzisiaj chciałbym jednak zasygnalizować jedną istotną kwestię. Postępowanie spadkowe o zachowek należy do jednych z popularniejszych, ale też bardziej skomplikowanych.

Częstym skutkiem takich spraw spadkowych jest długoletni konflikt rodzinny, wynikający z przekonania, że skoro spadkodawca przekazał swój majątek określonym osobom, to jego wola nie powinna być kwestionowana.

Przepisy prawa spadkowego w tym zakresie są jednak jednoznaczne, zachowek jest należny osobom uprawnionym do jego utrzymania niezależnie od woli spadkodawcy. Co więcej to właśnie zachowek ogranicza wolę spadkodawcy, a nie wolę osób uprawnionych do jego otrzymania.

Z czystym sumieniem mogę polecić Ci także interesujący filmik na temat zachowku, który wyjaśnia szerzej czym jest zachowek. Znajdziesz tam także wiele innych informacji o tym jak prowadzić sprawy spadkowe, na przykład sprawy o zapłatę zachowku. Więcej informacji na temat zachowku znajdziesz także tutaj: http://zbyciespadku.pl/category/zachowek/.

O czym będzie ten blog?

Witam na moim blogu, który chciałbym poświęcić tematyce prawa spadkowego. Jak sama nazwa wskazuje, blog ten będzie traktował o prawie spadkowym. Prawo spadkowe składa się z przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania spadkowego. Na tym blogu postaram się pisać tak o prawie materialnym, jak i prawie procesowym związanym z prawem spadkowym.

Prawo spadkowe to przede wszystkim dziedziczenie ustawowe oraz testamentowe, to właśnie dojście określonych osób do dziedziczenia (lub brak ich dojścia kosztem innych osób w przypadku dziedziczenia testamentowego) stanowi przyczynek do stosowania innych przepisów.

Podstawowymi kwestiami mającymi znaczenie praktyczne są oczywiście przepisy dotyczące testamentu. Na blogu nie zapomnę także i zachowku, wydziedziczeniu oraz dziale spadku. Mam nadzieję, że wpisy umieszczone na moim blogu o prawie spadkowym okażą się przydatne dla czytelników.

© 2016 Prawo spadkowe